د سلام نړیوال علمي ژورنال لنډه پېژندنه د سلام نړیوال علمي ژورنال یو تحکیم‌ شوی (Peer-Reviewed) غیر انتفاعي، نیم‌کلنی (په کال کې دوه ځله) علمي ژورنال دی چې د افغانستان د لوړو زده‌کړو وزارت څخه یې علمي اعتبار تر لاسه کړی او د یو نړیوال ژورنال په توګه د (RCTD-PIJR-0027-25) تر شمېرې لاندې ثبت شوی دی. دغه ژورنال لاندې نړیوال معیاري سریالي شمېرې (ISSN) لري: ISSN: 3078-9583 (انلاین) ISSN: 3078-9575 (چاپي) دا ژورنال د ټولنیزو علومو په ټولو څانګو کې علمي بحثونه او څېړنې، د سخت او دقیق علمي تحکیم له پړاو تېرولو وروسته، خپروي. د سلام نړیوال علمي ژورنال یو تحکیم‌ شوی علمي ژورنال دی چې په بېلابېلو ژبو، په انلاین او چاپي بڼو خپرېږي. د دې ژورنال مقالو ته لاسرسی وړیا دی او په دې ژورنال کې د څېړنو د خپرولو لګښتونه خورا کم دي. دغه ژورنال د افغانستان دننه او له هېواد څخه بهر ښه پېژندل شوی دی، او د مقالو د خپرېدو بهیر یې په وخت او منظم ډول ترسره کېږي. د دې علمي ژورنال له لارې موږ څېړونکو او پوهانو ته یو علمي ـ څېړنیز پلاتفورم برابر کړی، تر څو خپلې څېړنې او علمي موندنې له نورو سره له دې لارې شریکې کړي. هغه مقالې چې په سلام نړیوال علمي ژورنال کې خپرېږي، د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو څخه د وتلو او پېژندل شوو پوهانو تر علمي څارنې لاندې چمتو او ارزول کېږي. دا ژورنال څېړونکو ته دا فرصت برابروي چې خپلې مهمې علمي څېړنې خپرې کړي. د سلام علمي ژورنال اصیلې او نوښتګرې څېړنې خپروي چې د مطرح شوو ستونزو لپاره عملي او نوښتګرې حللارې وړاندې کوي. سپارل شوې مقالې، د ادبي غلا (Plagiarism) له ارزونې او د لومړنیو شکلي شرایطو له تثبیت وروسته، د اړوندې څانګې متخصصو استادانو ته لېږل کېږي، تر څو یې ژوره او هر اړخیزه علمي ارزونه وکړي. هغه مقالې چې د دقیق او جدي تحکیم له پړاوونو بریالۍ راوځي، په ژورنال کې د خپرېدو لپاره منل کېږي.
امنیت سایبری و استعمار دیجیتال: بررسی وابستگی زیرساخت های سایبری کشور های جنوب به قدرت های شمال
در عصر تحول دیجیتال، امنیت سایبری به یکی از مؤلفه‌های اساسی امنیت ملی و حاکمیت دولتها تبدیل شده است. کشورهای جنوب جهان با نوعی وابستگی ساختاری به زیرساخت‌های دیجیتال، خدمات ابری، پلتفرم‌های نرم‌افزاری و تجهیزات تخنیکی متعلق به قدرت‌های شمال مواج‌ه اند؛ وابستگی که میتواند زمینه ساز شکل گیری الگوهای نوین «استعمار دیجیتال» گردد. تحقیق حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی ابعاد فنی و سیاسی این وابستگی پرداخته و تلاش نموده است تا با استفاده از چارچوب‌های شناخته شده امنیت سایبری و مدل ارزیابی ریسک (ریسک = تهدید × آسیب پذیری × پیامد)، مفهوم استعمار دیجیتال را از سطح گفتمان سیاسی به سطح تحلیل فنی و قابل سنجش ارتقاء دهد. یافته‌های تحقیق نشان میدهد که وابستگی در لایه های اطلاعات، شبکه، پلتفرم و زیرساخت فزیکی، میتواند حاکمیت اطلاعاتی، امنیت زیرساخت‌های حیاتی و استقلال فناورانه کشورهای جنوب را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین تحلیل‌ها بیانگر آن است که کاهش این وابستگی مستلزم توسعه ظرفیت‌های بومی امنیت سایبری، سرمایه گذاری در نوآوری تخنیکی، ایجاد مراکز عملیات امنیتی ملی، و بازنگری در چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی مرتبط با حاکمیت دیجیتال میباشد. این تحقیق بر اساس مرور نظام مند منابع علمی داوری شده، گزارش‌های رسمی بین‌المللی و تحلیل مطالعات موردی منتخب انجام شده است.
دا څېړنه په اسلامي شریعت کې د "حاکم د اطاعت پولې او سرحدونه"په هراړخیزه توګه څېړي. د مقالې بنسټیزه مسئله دا ده چې په داسې حال کې چې هر نظام د واک د پراختیا غریزه لري، خو اسلامي شریعت د استبداد د مخنیوي لپاره د حاکم صلاحیتونه په دقیقو پولو کې محدود کړي دي. په دغه بحث کې د هغو افراطي او سطحي نظریاتو (لکه د مدخلي او جامي سلفیانو) نقد شوی چې د حاکم مطلق اطاعت، حتی په معصیت او فسق کې هم، فرض ګڼي. د مقالې محوري موندنې ښيي چې په اسلام کې د حاکم اطاعت مطلق نه، بلکې په لاندې څلورو اساسي قیودو مقید دی: ۱. شرعي قید (المعروف): اطاعت یوازې په معروف کې واجب دی او د الله په نافرمانۍ کې د هیڅ مخلوق اطاعت جواز نه لري. ۲. د مصلحت قید: د حاکم هر ډول تصرف او قانون باید د ولس پر عام مصلحت او ګټه ولاړ وي، که داسې نه وي، نو شرعي نفاذ نه لري. ۳. تعاقدي یا د تړون قید: د حاکم او ملت اړیکه یو "عقد" یا "وکالت" دی؛ حاکم د ملت وکیل دی او مکلف دی چې د ولس سره د شوي تړون او وثیقې (اساسي قانون) په رڼا کې عمل وکړي. ۴. اخلاقي قید: واکمن باید په خپلو پرېکړو کې د اسلامي اخلاقو لکه عدل، مساوات، رحمت او وفاء رعایت وکړي. څېړنه د حنفي فقهاوو او معتبرو اسلامي سرچینو په رڼا کې ثابتوي چې د استبداد د مخنیوي او د حقونو د خوندیتوب لپاره شورائیت (مشوره)، د ولس څارنه او د متخصصینو د مجلس شتون حتمي ضمانتونه دي. په پای کې، مقاله یو متوازن لیدلوری وړاندې کوي چې د رعایت په نتیجه کې یې نه په ټولنه کې ګډوډي رامنځته کېږي او نه هم د ظالمانه استبداد لپاره لاره هوارېږي.
اختلاف و آداب آن بحثی است که روی اهمیت آن در شرایط کنونی -که انواع اختلافات در جامعه رونما است- به نگارش گرفته شده است، و درین بحث راجع به معنای لغوی و اصطلاحی اختلاف و انواع آن، بحث به میان آمده؛ اختلاف مذموم و مشروع ذکر یافته؛ به خاستگاه اختلاف و اسباب آن، توضیحات مناسب داده شده؛ آداب اختلاف بصورت تفصیلی مورد کنکاش قرار گرفته و به خاطر توضیح بیشتر ابعاد آن طی مطالب متعددی: مطلبی بنام آداب هنگام اختلاف، آداب برون رفت از اختلاف، آداب اخلاقی اختلاف، آداب علمی اختلاف و آداب اجتماعی اختلاف به بررسی گرفته شده است و درپایان مبحثی بنام: اختلاف علمای سلف، به حیث نمونه برای اقتداء به آنان مورد بحث قرار گرفته شده و در خاتمه نتائج و یافته های بحث تذکر یافته و پیشنهادات درج شده است. در نتائج بحث از طبیعی بودن اختلاف و لزوم رعایت آداب آن در صورت بروز اختلاف، و از شیوه های علمای سلف و رعایت آداب اختلاف به صورت همه جانبه آن و موضوعات دیگر بحث صورت گرفته است.
پیشرفت و عقب ‌ماندگی جوامع و تمدن ها در روشنی قرآن کریم
این مقاله به بررسی عوامل پیشرفت و عقب‌ ماندگی جوامع و تمدن‌ها در روشنی قرآن کریم می‌پردازد. این تحقیق نشان می‌دهد که ایمان، علم، عدالت، رعایت سنن کونی و اجتماعی، همکاری و همبستگی، ارزش‌های اخلاقی، محیط مناسب و منابع اقتصادی، و نظام سیاسی مستقر، از عوامل اصلی پیشرفت جوامع و تمدن ها به حساب می آیند. همچنین انحراف عقیده، استبداد حاکم، ظلم و فساد به انواع آن، از دلایل عقب ماندگی و تراجع جوامع و تمدن‌ها قلم داد می شوند. مطالعه نشان می‌دهد که پایبندی به اصول قرآنی و بهره‌گیری از سنن الهی، کلید دوام و شکوفایی جوامع و تمدن‌ها است.
بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن
مهاجرت یک پدیده اجتماعی بوده که ریشه در عوامل مختلفی داشته، اینکه یک عمل غیر انتخابی و اختیاری بوده، عوامل آن عبارت از مشکلات و چالش­های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی سبب شده که مهاجرت صورت گیرد. اینکه کدام عوامل در گذشته ها سبب مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف جهان به خصوص کشور ایران شده، همانا موجودیت فقر، بیکاری، جنگ­ها، نا امنی، بی برنامه بودن دولت­ها، خشک­سالی و آفات طبیعی، سطح بیشتر بی­سوادی مردم و رشد بی­رویه نفوس، تشویق و ترغیب جوانان توسط افراد فریب­کار مانند قاچاقبران انسانی و خویشاوندان و دوستان ناسالم، درگیری و اختلافات خانواده­گی، مصارف گذاف ازدواج، حاکمیت رسوم ناپسند و نامعقول، موجودیت طبقات اجتماعی جامعه، عدم برنامه­های اشتغال­زایی و سرمایه گذاری توسط دولت­ها، عدم تطبیق قانون اقتصادی اسلام در نظام­های قبلی، موجودیت فساد اداری و اختلاس، عدم توجه لازم به تقویت و سرمایه­گذاری در سکتور زراعتی کشور، عدم سرمایه­گذاری در منابع معدنی و استخراج آن، مشکلات سیستم تعلیمی و تحصیلی کشور در بازار کار، نبود برنامه­ها برای رشد اقتصادی، حاکمیت تنبلی و ترک سعی و کوشش مردم، تحریم اقتصادی جهان غرب، مسدود بودن سرمایه ملی کشور در بانک­های جهانی و سایر عوامل دیگر سبب شده که موضوع مهاجرت افغانها شدت بیشتری بگیرد. هدف این تحقیق عبارت از بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان با مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن می­باشد، که کدام عوامل و انگیزه­ها سبب مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف به خصوص کشور ایران شده و دارای کدام اثرات و نتایج نامطلوب می­باشد به آن پرداخته شده است. اهمیت تحقیق آن است که توسط این گونه پژوهش­ها دریافت می­شود تا عوامل و ریشه اصلی مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف به خصوص کشور ایران مطالعه شود و اثرات سوء آن مطرح گردد. شیوه پژوهش به شکل کیفی بوده و به گونه تحلیلی و توصیفی بیان شده و جمع آوری منابع آن از کتب، مقالات علمی، استفاده از سایت­های انترنتی، تحلیل مشاهده عینی محقق از محیط و شرایط می­باشد، نتایج تحقیق این را نشان میدهد که عوامل و انگیزه­های مختلفی سبب مهاجرت افغانها به کشور ایران شده که از جمله مهم آن عبارت از فقر، بیکاری، جنگ، نا امنی، مشکلات اقتصادی، اجتماعی وغیره سبب گردیده تا جریان مهاجرت افغانها به ایران، طی سالها دوام یابد و اثرات نامطلوبی از خود بجا گذارد.
فرهنګي او ښوونیز عوامل او بهر ته د افغانانو په کډوالۍ یې اغېز
په تېرو لسیزو کې افغان کډوالي یوه مهمه ټولنیزه پدیده ګرځېدلې، چې د یو بل سره تړلي سیاسي، اقتصادي، فرهنګي او د تعلیمي عواملو د اغېز لاندې رامنځته شوې ده. که څه هم جګړې او اقتصادي بې‌ثباتي تل د کډوالۍ د اصلي لاملونو په توګه یادېږي، خو فرهنګي محدودیتونه او د باکیفیته زده‌کړو د فرصتونو کمښت هم د کډوالۍ هغه عوامل دي چې نسبتاً لږه پاملرنه ورته شوې ده. دا څېړنه په ځانګړې توګه د همدغو لاملونو ارزونه ترسره كوي چې په ټوله کې کمه پاملرونه ورته شوي ده، او دا څېړي چې څرنګه د معیاري زده‌کړو د فرصتونو کموالی او د فرهنګي ارزښتونه محدودیتونه د افرادو د شخصي او مسلکي پرمختګ په مخ کې خنډونه رامنځته کوي، او کډوالۍ ته یې هڅوي، په ځانګړي ډول ځوانان او مسلکي کدرونه . د دې مقالې موخه دا ده چې دا وڅېړي چې څرنګه د فرهنګي ارزښتونو محدودیتونه، د سواد کچه ، د جنسیت پر بنسټ محدودیتونه، او ناقص تعلیمي او تحصیلی نظام د کډوالۍ د پرېکړو په څرنګوالي کې اغېز لرلی شي. په دې څېړنه كې د كتابتوني میتود څخه ګټه اخیستل شوی ، چې پکې توصیفي او تحلیلي طریقې کارول شوې دي، معلوماتونه د علمي او اداري سرچینو څخه راټول شوي او تحلیل شوي دي. د څېړنې موندنې ښيي چې د افغانستان کمزوری تعلیمي نظام، د علمي سرچینو کمښت، او فرهنګي-ټولنیز خنډونه د خلکو د پرمختګ فرصتونه محدودوي. په ځانګړې توګه، هغه بندیزونه چې د جنسیت پر بنسټ رامنځته شوي، او همداراز د ټولنې د توقعاتو نه تر سره کېدل، کډوالۍ په اړه د هغو کسانو پر تصمیم ژور اغېز کوي چې غواړي فکري وده او مسلکي پرمختګ وکړي. د بهرنیو هېوادونو د ښو تعلیمي فرصتونو جذابیت لا هم یو مهم جذبوونکی عامل دی، چې د "مغزونو فرار" (brain drain) د پراختیا لامل ګرځېدلی دی. که څه هم کډوالي وګړو ته نړیوال فرصتونه برابروي، خو له بلې خوا د افغانستان د انساني پانګې د كمزوري کېدو او د اوږدمهاله پرمختګ د ځنډېدو لامل هم ګرځي. دا مقاله د داخلي ښوونیز نظام د اصلاح، او د نړیوالو سره د علمي همکارۍ د پیاوړتیا اهمیت روښانه کوي. دې مسئلو ته د کلتوري ارزښتونو پر بنسټ ولاړو دایمي ستراتیژیو له لارې د حل لارو لټول پکار دي، څو جبري مهاجرت راکم او د افغانستان ټولنیز او فکري بنسټونه پیاوړي شي.
د افغانانو په ناقانونه کډوالۍ کې د جاذبه او دافعه عواملو یو مشترک تحلیل: تیوریکي لیدلوري او پالیسوي غوښتنې
ناقانونه کډوالي لا هم په افغانستان کې یوه جدي ټولنیزه، اقتصادي او سیاسي ستونزه ده، چې د اصلي او کوربه دواړو هېوادونو پر وضعیت د پام وړ اغېزې لري. که څه هم په دې موضوع ګڼې څېړنې ترسره شوې دي، خو لا هم د افغان کډوالۍ د دافعه او جاذبه اصلي عواملو په اړه، په ځانګړې توګه له تیوریکي او نظري اړخه، پوره وضاحت شتون نه لري. همدې تشې ته په کتو، دا څېړنه هڅه کوي چې د کډوالۍ د تحلیل لپاره پېژندل شوې تیوري ګانې ، لکه د لي د دفعې او جذب تیوري (Lee’s Push-Pull Theory)، د وابستګۍ (اتکاء) تیوري (Dependency Theory)، او د کارکرد گرایی یا د ټولنیز وظیفوي جوړښت تیوري (Functionalism) سره مدغم کړي، تر څو د افغاني کډوالۍ ټولنیز، اقتصادي او سیاسي محرکات په ژور ډول وڅېړي. په دې څېړنه کې، د مخلوطو مېتودونو (Mixed-Methods) څخه ګټه اخیستل شوې، او معلومات د ځانګړې پوښتنپاڼې او ژورو مرکو له لارې راټول شوي دي، چې د ایران، پاکستان او مشخصو اروپايي هېوادونو څخه راستنو شوو ۱۵۰ تنو کډوالو پکې برخه اخیستې وه. د څېړنې موندنې څرګندوي چې اقتصادي ناخوالې، نا امني، او د ټولنیزو خدمتونو نشتوالی، د دفعې هغه عوامل (Push Factors) دي چې خلک كډوالۍ ته اړ باسي. له بلې خوا، په کوربه هېوادونو کې د کاري فرصتونو شتون، د ژوند د شرایطو ښه والی، او ټولنیز ثبات، د جذب هغه عوامل (Pull Factors) دي چې خلك کډوالۍ ته هڅوي. سربېره پر دې، د څېړنې د پایلو پر اساس راستانه شوي کډوال له اقتصادي او ټولنیزو محدودیتونو سره هم لاس او ګرېوان دي، او دا حالت د دوی د بیاکډوالۍ احتمال لا زیاتوي. په پایله کې، دا څېړنه پر دې ټینګار کوي چې په افغانستان کې باید په جدي توګه د دوامداره پرمختګ لپاره اغېزمنۍ پالیسۍ جوړې کړی شي، او سیمه‌ییزې همکارۍ باید پیاوړې کړی شي، تر څو د کډوالۍ بهیر په مؤثره توګه مدیریت کړی شي. د څېړنې پایلې، هغو پالیسي جوړوونکو ته ارزښتناک تصور وړاندې کوي، چې غواړي د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي او د راستنو شوو کډوالو د ملاتړ لپاره، پر شواهدو ولاړې ستراتیژۍ طرحه او تطبیق کړي.
علمي کډوالي: د افغان ښځینه علمي کدرونو د کډوالۍ د عواملو سپړونکې د ځانګړې قضیې څېړنه
دا مقاله هغه عوامل څېړي چې د ښځینه افغان استادانو او څېړونکو د کډوالۍ سبب شوي دي. د پخوانیو څېړنو ارزونه ښيي چې مهاجرو شوو ښځینه افغانو استادانو ته په علمي ډګر کې کمه پاملرنه شوې او د هغوی غږ ډېر لږ اورېدل شوی دی. د دې تشې د ډکولو لپاره، دا څېړنه د مشخصې قضیې د تفسيري او کيسه‌ يي مطالعې د میتود سره سمه ترسره شوی چې په پایله کې یې درې داسې اصلي موضوعات موندلي چې د کډوالي د پرېکړې تر شا مهم عوامل بلل کېږي. د استادانو سره مرکې ښيي چې دغه استادانې د درې عمده ستونزو سره مخ شوې وې چې عبارت دي له: د شخصي آزادۍ له لاسه ورکول، د علم، فکر او عمل په ډګرونو کې د ازاد انتقادي نظر کموالی، او دا احساس چې دوی نه په پوهنتونونو کې خپل ځای لري او نه په ټولنه کې. دا درې موضوعات په دغه مطالعه کې د کډوالۍ اصلي لاملونه وبلل شول. څېړنه دا حالت داسې تشریح کوي، چې دا کډوالي د هغوی له خوا د انتخاب نتیجه نه، بلکې د یو جبري بې‌برخېتوب نتیجه وه، یعنې هغوی له خپل علمي او ټولنیز ژوند څخه لرې کړل شول نو له دې امله ګډوالۍ ته اړ شول.
د افغانستان څخه د مغزونو د تېښتې لاملونه او په داخل کې د مسلکي کدرونو د ساتلو استراتیژۍ: څو‌ سکتوريز ليدلوری
دا کيفي څېړنه په افغانستان کې د مغزونو د فرار (Brain Drain) اساسي لاملونه څېړي او په هېواد کې د مسلکي او د وړتیا درلودونکو کدرونو د پاتې کېدو لپاره عملي تګلارې وړاندې کوي. په دې څېړنه كې د هغو ۳۳ افغان مسلکي کدرونو سره ترسره شوې ژورې مرکې تحليل شوي، چې دا مهال په بېلابېلو هېوادونو کې هستوګن دي. دا څېړنه څرګندوي چې د هېواد څخه د پوهه او مسلکي وګړو د وتلو عمده لاملونه عبارت دي له: سياسي بې‌ثباتۍ ، د ژوند ټيټ کيفيت، توکميز تعصب، اقتصادي ستونزې، فردي ناامنۍ، د مسلکي پرمختګ د فرصتونو نشتوالی، او راتلونکی نامعلوم حالت. په څېړنه کې د ګډونوالو کيسې د مغزونو د فرار څو‌ اړخيزه طبیعت انځوروي او پر دې ټينګار کوي چې په بېړنۍ توګه په سیستمونو کې اصلاحاتو ته اړتيا ليدل کیږي. د دې څېړنې له مخې، د مغزونو د فرار د مخنيوي لپاره ګڼې عملي لارې وړانديز شوې دي چې په دې کې د سياسي ثبات او اغېزمنې حکومتولۍ پياوړتيا، د عامه خدمتونو او زېربناوو د کيفيت لوړول، د تبعيض پر ضد د قوانينو جدي پلي کول، د کاري او اقتصادي فرصتونو پراختیا ، او په بهرنيو هېوادونو کې د مېشتو افغانانو له مهارتونو او ظرفيتونو څخه ګټه اخيستل، شامل دي. څېړنه ټينګار کوي چې ياده ستونزه يوازې هغه وخت حل کېدای شي، کله یې چې د حل لپاره يو جامع، همغږی او څو‌سکتوريزه چلند غوره کړی شي، تر څو په پايله کې د افغانانو د شخصي او مسلکي پرمختګ لپاره يو سالم او هڅوونکی چاپېريال رامنځته شي. دا څېړنه د پاليسۍ جوړوونکو، پراختیایي کارپوهانو او څېړونکو لپاره عملي تصورات او لید لورې وړاندې کوي، څو د افغانستان د بشري پانګې بنسټ پياوړی کړي او د هېواد د دوامداره پرمختګ ملاتړ وکړي.
د مغزونو د تېښتې او د پيسو د لېږد د ګټې او تاوان تحلیل: د افغانستان د اقتصادي پرمختګ لپاره د ستراتیژیکو لومړیتوبونو تعریفو
دا څېړنه په افغانستان کې د مغزونو د تېښتې او د کډوالو له لورې هېواد ته د پیسو د رالېږلو (Remittances) تر منځ د ګټې او تاوان مقایسه کوي. او هڅه کوی چې د دې ټولنيزې اقتصادي اغېزې او د دوامداره پرمختګ لپاره یې استراتېژيکې پایلې وارزوي. په دې څېړنه کې د ګډ میتود (Mixed-Methods) څخه ګټه اخیستل شوې ده، چې پکې هم د کيفي موضوعي تحليل او هم د کمي رېګريشن ماډلونو له لارې، د مسلکي کډوالۍ، د بهر څخه د پیسو د لیږد، او عمومي اقتصادي فعاليت )لکه ناخالص کورنی تولید – GDP او د بشري پانګې وده( ترمنځ اړيکې څېړل شوي دي. د معلوماتو په راټولولو کې د بېلا بېلو سرچينو لكه د نړيوالو راپورونو، علمي څېړنو او نړیوالو معلوماتي ډیټابیسونو څخه ګټه اخیستل شوې، څو د کډوالۍ او د بهر څخه د پیسو د لیږد د بهيرونو يو هر اړخيز انځور وړاندې کړل شي. د څېړنې پايلې ښيي چې سياسي بې‌ثباتي، محدود کوونکې پاليسۍ، او د مسلکي ودې نشتون د مغزونو د تېښتې اساسي لاملونه دي، چې د افغانستان اقتصادي ثبات او وده زيانمنوي. سره له دې چې رېمېټنس (بهرني عایدات) د GDP په لوړولو او د بېوزلۍ په کمولو کې مثبته ونډه لري، خو يواځې پر همدې تکیه كول د اوږدمهالې اقتصادي کمزورۍ لامل ګرځي. دا څېړنه پدې ټينګار کوي چې د مغزونو د تېښتې د مخنيوي لپاره بايد د حکومتولۍ په اصلاحاتو كار وشي، مسلکي کدرونه په هېواد کې وساتل شي، او د داسې تګلارو پلي کولو ته لومړيتوب ورکړل شي چې بهرني عايدات د تولیدي پانګونو پر لور سوق کړي. د دې څېړنې موندنې د افغانستان د دوامداره پرمختګ، د مغزونو د تېښتې د ستونزې لپاره د حل لارو او د بهرنیو پیسو د ګټور استعمال لپاره عملي لیدلورې او تصورات وړاندې کوي.
د افغانستان د دولتي پوهنتونونو څخه د مغزونو تېښته: د کډه شوو استادانو تجربو ته تحلیلي کتنه
د افغانستان د دولتي پوهنتونونو څخه د علمي کادرونو کډوالي د ۲۰۲۱ کال د اګست له سياسي بدلون را وروسته ډېره شوې ده، چې د هېواد د لوړو زده‌کړو نظام يې د جدي ننګونو سره مخ کړی دی. دا کيفي څېړنه د استادانو د کډوالۍ تر شا لاملونه، ژوندۍ تجربې، او د دې بهیر د اصلي اغېزو ارزونه كوي. څېړنه د ۱۱ هغو پوهنتوني استادانو سره د نيمه‌ساختماني مرکو پر بنسټ ترسره شوې، چې له هېواده بهر کډه شوي دي. د موندنو تحلیل د براون او کلارک) ۲۰۰۶) د تیماتیک تحلیل پر بنسټ ترسره شوی، چې پایلې یې د شخصي، سازماني، او ملي کچو له اړخه ويشلی شوي دي. د څېړنو پایلو وښوده چې سیاسي بې‌ثباتي، اقتصادي ناامنۍ، د علمي آزادۍ محدودیت، او د کورنۍ د امنیت اندېښنې د استاذانو د کډوالۍ مهم عوامل دي. ګډونوالو همداراز ټیټ معاشونه او د څېړنې د فرصتونو نشتوالی هم د فشار د اصلي عواملو د جملې څخه وبلل. د تجربه ‌لرونکو استادانو وتلو، د زده‌کړې کیفیت او اداري پوهه كمه كړې، او همداراز د پوهنتونونو څېړنیز ظرفیت یې کمزوری کړی دی. د دې منفي اغېزو د کمولو لپاره، دا څېړنه د افغانستان د حکومت، د پوهنتونونو د رهبرۍ، او نړیوالو شریکانو ترمنځ د همغږۍ د رامنځته کولو سپارښتنه کوي. په ځانګړي توګه څېړنه سپارښتنه كوي چې د لوړو زده‌کړو له لارې باید اداري امنیت پیاوړی شي، اقتصادي امتیازات بايد لوړ شي، علمي آزادي خوندي شي او د مسلکي ودې فرصتونه پراخه شي. همداراز، دا څېړنه د افغان اکادمیک ډایسپورا د ښکېلتیا ارزښت ته اشاره کوي، او وړاندیز کوي چې پدغه تسلسل كې دې د پوهې او علمي تبادلې د پروګرامونو بهيرونه، مجازي همکارۍ، او لنډمهاله علمي پروژې پیل شي. که څه هم د دغو سپارښتنو پلي‌کولو ته مالي محدودیتونه او سیاسي نامعلوم حالتونه خنډ کېدای شي، خو د هغوی تدریجي پلي کول کولای شي د افغانستان د لوړو زده‌کړو نظام ثبات او بیا رغونې طرف ته بوځي.
د ماهر کاري ځواک د کډوالۍ اغېز پر نوو ټکنالوژیو په افغانستان کې
د ۲۰۲۱ کال راهیسې د افغانستان د بااستعداده او مسلکي IT کاري ځواک ډله‌ییز مهاجرت د هېواد پر ټکنالوژیک زیربناوو او د نوښت پر وړتیاوو ژور اغېز کړی دی. دا څېړنه د مغز تښتېدو دا پدیده په څو اړخیز ډول ارزوي، په ځانګړې توګه د تصدۍ سیستمونو، سافټویر پراختیا، د کمپیوټر ساینس زده‌کړو، او د نوو ټکنالوژیو د منلو په برخو تمرکز کوي. په دې څېړنه کې د کابل بانک د Oracle Solaris ناکامه لېږد، او همداراز د افغان پوهنتونونو او دولتي ادارو د معلوماتي سیستمونو قضیې څېړل شوې دي. دا تحلیل ښيي چې د ۷۰٪ څخه زیات تصدیق‌شوي IT مسلکي کسان له لاسه ورکول د سیستماتيکو ناکامیو، د پروژو د درېدلو، د سایبري امنیت د خطرونو زیاتوالي او د استعداد د تولید د کمزورتیا لامل شوی دی. دا څېړنه، پرته له دې چې یواځې زیانونه وارزوي، د دې ستونزې د کمولو لپاره ستراتیژیکې لارې هم وړاندې کوي. وړاندیزونه پکې شامل دي: د STEM زده‌کړو پیاوړي کول، د استعداد د پاتې کېدو او بېرته ستنېدو هڅونه، د دولتي او خصوصي سکتورونو ترمنځ مشارکت، د ډیجیټلي زیربناوو پیاوړتیا، او له بهر میشتو افغان متخصصینو سره د لیرې همکارۍ پراخول. دا څېړنه پای ته رسېږي چې، که څه هم ستونزې ژورې دي، خو که یو همغږی، څو اړخیز، او له پالیسۍ، پانګونې او نړيوالې همکارۍ سره تړلی لید غوره شي، نو افغانستان کولای شي بېرته یو باثباته او پر ځان بسیا ټکنالوژیک چاپېریال رامنځته کړي او خپل ځای په نړیوال ټکنالوژیک ډګر کې بېرته ترلاسه کړي
بررسی عوامل مهاجرت از افغانستان با تأکید بر مهاجرت نخبگان از کشور
زمینه و هدف: مهاجرت در افغانستان پیشینه‌ای طولانی دارد و تمامی اشکال آن، از جمله آوارگی و پناه‌جویی، در تاریخ سیاسی این کشور تجربه شده است. هدف ازانجام پژوهش حاضر دریافت پاسخ این پرسش است که، عوامل کلیدی مؤثر بر مهاجرت نخبگان، به ویژه نخبگان کشور، چه بوده و چگونه این عوامل بر تصمیم‌گیری‌های مهاجرت تأثیر گذار اند؟ روش بررسی: دراین پژوهش از روش کیفی با شیوۀ مصاحبه "نیمه‌ساختاریافته" استفاده شده است. در این راستا، با بیست نفر از صاحب‌نظران سیاسی-اجتماعی و دانشگاهی مصاحبه شده است. داده‌های این مصاحبه پس از انتخاب و رمزگذاری مفاهیم، وارد مرحلۀ تحلیل شده و با نرم‌افزار "ان‌وی‌وو 12" به روش تحلیل مضمون بررسی گردیده‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهند که عوامل اقتصادی، سیاسی، فرهنگی-اجتماعی و آموزشی به‌عنوان محرک‌های اصلی مهاجرت نخبگان از افغانستان عمل نموده اند. این عوامل نه تنها در کشور مبدأ، بلکه در کشورهای مقصد نیز تأثیرگذار اند. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در مهاجرت شهروندان افغانستان به خارج از کشور نقش بسزایی دارند. عوامل اقتصادی مانند نبود فرصت‌های شغلی و فقر؛ مسائل مربوط به آزادی‌های شهروندی به‌عنوان دافعه سیاسی و در نهایت، کمبود فرصت‌های تحصیلی و خدمات اجتماعی، انگیزه‌های اجتماعی- فرهنگی برای ترک کشور را تقویت می‌کند.
د ناقانونه مهاجرتونو په مخنیوي کې د رسنیز عامه پوهاوي ونډه
د دې څېړنې هدف د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي په برخه کې د رسنیز عامه پوهاوي رغنده ونډه معلومول دي. دا یوه کېفي څېړنه ده چې د ننګرهار پوهنتون د ژورنالېزم پوهنځي د اوو تنو لوړرتبه استادانو سره له فوکس ګروپ مېتود څخه په ګټې اخیستنې ترسره شوې ده. په دې څېړنه کې د راټولو شویو معلوماتو تحلیل د موضوعي تحلیل (Thematic Analysis) پر بنسټ ولاړ دي. موندنې ښيي سره له دې د ټولیزو رسنیو د اعتبار کچه لوړه ده خو د ټولنیزو رسنیو د اعتبار کچه بیا بدلیدونکې ده چې تر ډېره د ناقانونه مهاجرتونو شائقین له همدې ټولنیزو رسنیو څخه په ګټې اخیستنې دې چارې ته زړه ښه کوي او هغه خلک هم له ټولنیزو رسنیو کار اخلي چې غواړي په قاچاقي لارو ځوانان بهر ته ولېږي او له دې لارې عائد تر لاسه کړي.په ورته وخت کې بیا د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي لپاره بیا هم ټولنیزې رسنۍ موثرې یادې شوې دي. خبري ژانر، سمعي/بصري سپاټونه د رسنیزې محتوی د انتقال غوره چوکاټونه حساب شوي دي. په همدې ډول، رسنۍ نه یوازې د معلوماتو د انتقال وسیله ده بلکې د عامه ذهنیت جوړونې، د باورونو رامنځته کولو او تصمیم نیونې په برخه کې اړینه ونډه لري. که رسنۍ په هدفمنه توګه او مسؤلانه ډول وکارول شي، کولای شي د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي په برخه کې یوه مؤثره وسیله وګرځي. دا څېړنه د لا زیاتو څېړنو په موخه د رسنیو لپاره د مستندې او غوره محتوی تولید تجویزوي.
بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران (چالش‌ها و راهکارها)
هدف از این تحقیق، ارزیابی وضعیت اقتصادی، اجتماعی، دسترسی به آموزش و تعلیم، خدمات صحی و وضعیت حقوقی و اقامتی مهاجرین افغان در کشور ایران و ارائه راهکارهایی برای ایجاد زمینه بازگشت مجدد مهاجرین به کشور، می‌باشد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی بوده، داده­های اولیه از طریق پرسش‌نامه پنج نکته‌یی لیکریت جمع­آوری گردیده و به‌ واسطه برنامه SPSS تجزیه و تحلیل گردیده است. برای تعیین میزان موثریت بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران از روش‌های احصائیه تشریحی (اوسط) استفاده گردیده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران در شرایط نامطلوبی قرار داشته و در حد پایین (2.506) می‌باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین مشکل در بخش هزینه‌های زنده‌گی در کشور ایران برای مهاجرین افغان نسبت به ایرانی‌ها بیشتر بوده که در سطح بالای (4.09) و کمترین مشکل در بخش ناکافی بودن درآمد برای تامین هزینه‌های زنده‌گی (1.54) می‌باشد. به‌کارگیری استراتیژی‌های صحیح در زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، حقوق اجتماعی، آموزش و خدمات صحی، سرمایه گذاری‌ دربخش‌های تولیدی، خدماتی، زراعتی همراه با بهبود زیرساخت‌های اقتصادی و ارائه حمایت‌های مالی و تسهیل اسکان مجدد برای مهاجرین بازگشته، می‌تواند نقش مهمی در تثبیت آنها در جامعه و جلوگیری از مهاجرت مجدد آنها داشته باشد.
عوامل مؤثر بر فرار مغزها با تأکید بر عوامل دافعه از مبدأ (نظریه اورت لی) مطالعه موردی شهر کندز
سرمایه انسانی از معنادار ترین منابع است که در معادله توسعه و انکشاف کشورها نقش فزاینده و مؤثر دارد؛ ولی متاسفانه کشورهای در حال توسعه و عقب مانده با درآمد و امکانات ناچیزی که دارند به سرمایه گذاری روی این منابع پرداخته به امید اینکه این مغزها در فرایند توسعه مورد استفاده قرار گیرند، اما در نتیجه عوامل و شرایط نامطلوب سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی در مبدأ تصمیم به مهاجرت می گیرند. هدف این تحقیق شناسایی و تحلیل عوامل دافعه مؤثر بر فرار مغزها از شهر کندز بر پایه نظریه مهاجرت اورت لی [1] است. پژوهش با تمرکز بر شرایط نا مساعد اقتصادی و اجتماعی در مبدأ، تلاش می‌کند دلایل خروج نیروی انسانی متخصص را تبیین نماید. روش تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با روش آماری می‌باشد. سوال اصلی این تحقیق اینست که عوامل مؤثر بر فرار مغزها از کندز با در نظر داشت نظریه اورت لی کدام ها اند؟ فرضیه های این تحقیق تمامی عوامل دافعه از مبدأ نظریه مهاجرتی اورت لی و دیگر عوامل که از نظر محقق در ساحه مهم پنداشته شده که در کل هفده عوامل می باشند. جامعه آمار این تحقیق (۱۵۵۹۶۴) تن افراد که در هشت ناحیه کندز زندگی می نمایند و با استفاده از جدول مورگان بطرز آنلاین ۳۸۲ نمونه یا سمپل تشخیص و با استفاده از نمونه‌گیری طبقه‌ای نسبتی [2] نمونه ها انتخاب بعد با استفاده از پرسشنامه لکرت [3] پرسشنامه ها توزیع و داده ها جمع آوری گردیده اند. بعد داده های متذکره با استفاده از برنامه اس پی اس اس(SPSS) [4] مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و ضریب الفای کورنباخ آن (0.865) به دست آمد. بدین اساس می‌توان گفت که پرسشنامه این تحقیق از پایایی [5] لازم برخوردار است. نتایج این تحقیق با استفاده از آزمون رتبه بندی فریدمن [6] نشان می‌دهد که از هفده عامل فرض شده مؤثر بر فرار مغز ها از کندز، عوامل اقتصادی مانند: بیکاری و نبود فرصت‌های شغلی(با رتبه 11.39)، اوضاع سیاسی(با رتبه 11.09)، و کمبود فرصت‌های اقتصادی (با رتبه10.93) بیشترین تأثیر را بر فرار مغزها داشته است. در درجه دوم عوامل چون: اوضاع سیاسی(با رتبه 9.58)، سطح پایین حقوق و دستمزد(با رتبه9.52)، نبود آزادی‌های سیاسی(با رتبه9.44)، محدودیت‌های اجتماعی(با رتبه 9.20)، نبود فرصت‌های توسعه شخصی(با رتبه9.11) و در اخیر هم عوامل چون، کاهش رفاه اجتماعی(با رتبه8.38)، میل به آزادی‌های بیشتر (با رتبه 8.18)، وجود شبکه‌های اجتماعی میان اقارب نخبگان(با رتبه5.97) و نبود امکانات صحی و بهداشتی(با رتبه5.92) از لحاظ اهمیت و رتبه، بر فرار مغزها مؤثر بوده اند. [1] (Everett Lee) [2] Proportional Stratified Sampling [3] Likert Scale [4] Statistical Package for the Social Sciences [5] Reliability [6] Friedman Rank Test
بررسی عوامل بازدارنده و کنترول مهاجرت افغانها
انجام بعضی اقدامات موثر توسط مسئولین حکومتی در قسمت جلوگیری از رفتن جوانان به کشورهای منطقه بخصوص کشورهای همسایه ریشه در عوامل مختلفی داشته، امارت اسلامی با برخی اقدامات می­تواند سبب مهار و جلوگیری نیروی بشری جوان، فعال و نخبه کشور گردد. به مجازات رساندن قاچاقبران انسانی، کنترول مناطق مرزی، تقویه و مهیاساختن زمینه­های آموزشی و تحصیلی بیشتر، برقراری امنیت، مبارزه و کاهش میزان فقر و بیکاری، رفع مشکلات و اختلافات خانواده­ها و قبیله­ها، مبارزه با فرهنگ­های ناپسند، تسهیل و کاهش هزینه­های ازدواج، رشد و تقویه سطح علمی و فکری نسل جوان کشور، اعتدال و برخورد نیکو مسئولین، تقویه محصولات زراعتی و تاثیر آن در کنترول مهاجرت، استخراج زیربناها از جمله معادن، مدیریت و مهار کردن آب­های کشور، ایجاد فابریکات و کارخانجات تولیدی، آماده گی در مقابل آفات طبیعی، کنترول بی رویه افزایش نفوس، فعالیت­ برنامه­های اشتغالزایی توسط دولت، تطبیق قانون اقتصادی اسلام، تقویه سیستم زراعتی، زمینه سازی و ایجاد انواع مشاغل و سایر فعالیت های دیگر جلو پدیده مهاجرت را میتوان گرفت. هدف این تحقیق بررسی و مطالعه عوامل بازدارنده مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف جهان می­باشد، اهمیت تحقیق آن است که توسط این گونه پژوهش­ها دریافت میشود تا همچو مشکلات و چالش­های حاد جامعه به آن پرداخته شود و برای آن نقطه پایان گذاشته شود تا از نام بد آن افغانستان در امان باشد. شیوه پژوهش به شکل کیفی بوده و به گونه تحلیلی و توصیفی بیان شده و جمع آوری منابع آن از کتب، مقالات علمی، استفاده از سایت­های انترنتی، تحلیل و مشاهدات عینی محقق بوده، نتیجه تحقیق کسب معلومات و آگاهی در رابطه به اقدامات و عوامل بازدارنده یا کنترول کننده مهاجرت افغانها میباشد.
تحلیل وضعیت مهاجران افغان در تهران: بررسی تجربیات اجتماعی، روانی، حقوقی و اثرات حمایت‌های بین‌المللی
مهاجرت افغان‌ها یکی از طولانی‌ترین و پیچیده‌ترین بحران‌های مهاجرتی در سطح بین‌المللی است که پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای برای کشورهای مبدأ و مقصد به همراه داشته است. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت زندگی مهاجران افغان، چالش‌های حقوقی و اجتماعی آن‌ها، و میزان حمایت‌های بین‌المللی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ی محقق‌ساخت به صورت آنلاین جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین شده و انتخاب شرکت‌کنندگان در تحقیق، از روش نمونه‌گیری هدفمند و از نوع زنجیره‌ای یا شبکه‌ای (گلوله‌برفی) استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اکثریت مهاجران افغان در ایران فاقد مدارک قانونی بوده و دسترسی محدودی به خدمات بهداشتی، آموزشی و فرصت‌های شغلی دارند. همچنین، تجربه‌ی اخراج‌های اجباری و سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ی کشور میزبان بر وضعیت روانی و اجتماعی مهاجران تأثیر منفی گذاشته است. تحلیل همبستگی نیز نشان داد که ارتباط مستقیمی بین شرایط نامناسب زندگی و افزایش فشارهای روانی مهاجران وجود دارد. در نهایت، این تحقیق پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت حقوقی و اجتماعی مهاجران افغان ارائه کرده است.
پیامدهای اجتماعی مهاجرت‌ برای مردم افغانستان
مهاجرت به عنوان یک پدیدۀ اجتماعی دارای تأثیر و نفوذ قابل ملاحظه‌ای در ابعاد و زوایای مختلف اجتماعی است؛ از آن‌جایی‌که افغانستان نظر به شرایط پیچیده‌ای که در طی دهه‌های اخیر با آن مواجه بوده این پدیده با تاروپود اکثر خانواده‌های افغان گره خورده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که مهاجرت‌ها چگونه بر نقش‌های اجتماعی، ساختار خانواده‌ها و هویت اجتماعی افغان‌ها تأثیر می‌گذارد. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که مهاجرت‌های گسترده، ناشی از بحران‌های سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اقلیمی، علاوه بر پیامدهای فردی، جامعه افغانستان را با چالش‌های عمیق اجتماعی روبه‌رو کرده است. هدف این پژوهش تحلیل پیامدهای اجتماعی مهاجرت‌ها برای مردم افغانستان و ارائه تصویری جامع از اثرات مثبت و منفی این پدیده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌های گردآوری‌شده از گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی، مطالعات موردی و مقالات علمی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مهاجرت‌ها منجر به گسست شبکه‌های اجتماعی، تغییر در نقش‌ خانواده‌ها، و ایجاد بحران هویتی در میان مهاجرین افغان شده است. برای کاهش اثرات منفی مهاجرت و تقویت پیامدهای مثبت آن، سیاست‌گذاران می‌بایست رویکردهای جامع‌تری را اتخاذ کنند. این رویکردها شامل سرمایه‌گذاری در توسعه اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، بهبود خدمات آموزشی و بهداشتی، و تقویت انسجام اجتماعی در جوامع مبدأ است. علاوه بر این، ارتقای آگاهی عمومی درباره مخاطرات مهاجرت‌های غیرقانونی و حمایت از مهاجران افغان در جوامع میزبان، نیز می‌تواند به کاهش اثرات منفی این پدیده کمک کند.
نقش تعامل و هم‌گرایی در ماندگاری نخبگان در افغانستان
حفظ و نگه‌داشتن نخبگان در افغانستان یکی از اساسات مهم در راستای توسعه پایدار و تحقق پیشرفت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. نخبگان به‌عنوان منابع انسانی، نقشی کلیدی در روند تغییر و تحول کشور دارند، اما عوامل مختلفی از جمله فساد، نابرابری‌های اجتماعی، بی‌ثباتی سیاسی و فقدان فرصت‌های شغلی مناسب، موجب مهاجرت و کاهش تعامل نخبگان با جامعه می‌شود. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی- استقرائی به بررسی نقش تعامل و هم‌گرایی در ماندگاری نخبگان در افغانستان پرداخته و به ارزیابی عوامل مؤثر بر حفاظت از آنان در درون کشور، می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهند که وجود حکومت شفاف و پاسخگو، تقویت نظام آموزشی، تأمین عدالت اجتماعی، افزایش فرصت‌های شغلی، حفظ امنیت و قدردانی از نخبگان، به‌عنوان راهبردهای مؤثر برای حفظ نخبگان در کشور محسوب می شود. همچنان، بخاطر حفظ نخبگان و دست یابی به توسعۀ پایدار در کشور، نیاز به همکاری همه‌جانبۀ امارت اسلامی و نخبگان کشور دیده می شود.
مطالعه زندگی مهاجرین افغانستان در کشورهای غربی (چالش‌ها، فرصت‌ها و پیامدها)
تحقیق حاضر، این مسئله را بررسی می‌کند و به دنبال پاسخ به این پرسش است که چالش‌ها و فرصت‌های مهاجرین افغانستان در کشورهاي غربی کدام اند و این مسئله چه پیامدهایی را براي این افراد به دنبال دارد. روش تحقیق در این مطالعه، روش نظریه زمینه‌ای بوده است. روش نمونه‌گیری، هدفمند بوده است که بر اساس آن، با 15 نفر از مهاجرین افغانستان ساکن کشورهاي غربی مصاحبه انجام‌شده است. یافته‌های تحقیق، بیانگر این است که مهاجرین افغانستان کشورهاي غربی، با چالش‌های مختلفی روبرو هستند. این چالش‌ها عبارت اند از: چالش‌های فرهنگی – اجتماعی (حس رها شده گی، عدم آشنایی با زبان، تفاوت‌های فرهنگی و نوستالژیايی وطن(، چالش‌های اقتصادي )پرداخت مالیات، هزینه‌های مهاجرت) چالش‌های سیاسی – امنیتی )گروه‌های ضدمهاجر در غرب، ناامنی مسیر و مشکل‌آفرینی در اروپا). آن‌ها هم‌زمان فرصت‌هایی را نیز در اختیار دارند که عبارتنداز :فرصت‌های فرهنگی – اجتماعی )ادغام اجتماعی، امکان پیشرفت و ارزشمندی تنوع قومی در غرب(، فرصت‌های اقتصادي )مزیت‌های رفاهی، شرایط مطلوب کار( و فرصت‌های سیاسی – امنیتی (حقوق انسانی برابر، امکان شهروندي). پیامدهاي این وضعیت براي مهاجرین افغانستان عبارت انداز تداوم ارتباط، تضعیف تعاملات درون قومی و حمایت مالی از خانواده. نتایج این تحقیق نشان می‌دهند باوجود رضایت مهاجرین افغانستان از زندگی در کشورهاي غربی، تجربۀ مشکلات و محدودیت‌ها و تعلّق هویتی به افغانستان و مرزبندی‌های هویتی مهاجرین افغانستان ساکن کشورهاي غربی را نمی‌توان تک لایه‌ای دانست؛ بلکه زندگی و زیست جمعی آنان در افغانستان و کشورهاي غربی، سبب شده است که هویت آنان، تلفیقی از جوامعی باشد که در آن زندگی کرده‌اند یا به آن تعلّق خاطر دارند.
حکم مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقه اسلامی
پدیدهٔ مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی غرض اقامت مؤقت یا دایمی در آن کشورها، یکی از قضایای جدید بوده که مستلزم توضیح حکم شریعت اسلامی در خصوص آن می‌باشد. بررسی موضوع مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقهاء وعلمای فقه اسلامی، مسئله اصلی این تحقیق است. اهمیت این موضوع به حدی است که از یک سو رفتن به کشورهای غیر اسلامی خطر بزرگی را متوجه دین شخص مهاجر نموده و از سوی دیگر این پدیده شوم، چالش بزرگ در راستای رشد و توسعه کشورهای اسلامی در سراسر جهان و بخصوص کشور عزیز ما أفغانستان بشمار میرود. روش این پژوهش، روش کتابخانه ای، استقراء نظریات واقوال فقهاء، ارزیابی، و داوری تحلیلی است. نتایج بحث نشان می‌دهد که از دیدگاه شریعت اسلامی مهاجرت یا اقامت در کشورهای غیر اسلامی بستگی به حالات و شرایط، دارد. براساس قول راجح علمای معاصر فقه اسلامی، هرگاه اقامت و مهاجرت در کشورهای غیر اسلامی سبب وقوع شخص پناهنده و خانواده اش در فتنه می‌شود، و نتواند شعایر دینی را اقامه کند، در اینصورت اقامت در دار کفر – خواه مؤقت باشد ویا دایمی – حرام است، و در صورتیکه برای دستیابی به معیشت بهتر، آسایش و لذت از زندگی پناهنده شده باشد، اقامت در دار کفر مکروه تحریمی است، چون خوف وقوع در فتنه و ذوب شدن در جامعه غربی خیلی متوقع است، در حالیکه در صورت ضرورت شدید چون دعوت اهل این کشورها بسوی اسلام، طلب علم ضروری، تداوی مرض، وگریز از حاکم ظالم، واجب و سنت است، و در حالات عادی حکم اباحت، کراهیت ویا جواز را نظر به حالات مختلف بخود می‌گیرد. پدیدهٔ مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی غرض اقامت مؤقت یا دایمی در آن کشورها، یکی از قضایای جدید بوده که مستلزم توضیح حکم شریعت اسلامی در خصوص آن می‌باشد. بررسی موضوع مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقهاء وعلمای فقه اسلامی، مسئله اصلی این تحقیق است. اهمیت این موضوع به حدی است که از یک سو رفتن به کشورهای غیر اسلامی خطر بزرگی را متوجه دین شخص مهاجر نموده و از سوی دیگر این پدیده شوم، چالش بزرگ در راستای رشد و توسعه کشورهای اسلامی در سراسر جهان و بخصوص کشور عزیز ما أفغانستان بشمار میرود. روش این پژوهش، روش کتابخانه ای، استقراء نظریات واقوال فقهاء، ارزیابی، و داوری تحلیلی است. نتایج بحث نشان می‌دهد که از دیدگاه شریعت اسلامی مهاجرت یا اقامت در کشورهای غیر اسلامی بستگی به حالات و شرایط، دارد. براساس قول راجح علمای معاصر فقه اسلامی، هرگاه اقامت و مهاجرت در کشورهای غیر اسلامی سبب وقوع شخص پناهنده و خانواده اش در فتنه می‌شود، و نتواند شعایر دینی را اقامه کند، در اینصورت اقامت در دار کفر – خواه مؤقت باشد ویا دایمی – حرام است، و در صورتیکه برای دستیابی به معیشت بهتر، آسایش و لذت از زندگی پناهنده شده باشد، اقامت در دار کفر مکروه تحریمی است، چون خوف وقوع در فتنه و ذوب شدن در جامعه غربی خیلی متوقع است، در حالیکه در صورت ضرورت شدید چون دعوت اهل این کشورها بسوی اسلام، طلب علم ضروری، تداوی مرض، وگریز از حاکم ظالم، واجب و سنت است، و در حالات عادی حکم اباحت، کراهیت ویا جواز را نظر به حالات مختلف بخود می‌گیرد.
دریافت تابعیت کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقه اسلامی و قانون ملی وبین المللی
پدیدهٔ اخذ تابعیت کشورهای غیر اسلامی و اقامت دایمی در آن‌ها، یکی از مشکلات و چالش‌های بزرگ در مسیر رشد و توسعهٔ کشورهای اسلامی در سراسر جهان، به‌ویژه کشور عزیز ما افغانستان بوده که توجه نخبگان و علمای امت اسلامی را به خود معطوف داشته است. متأسفانه بسیاری از فرزندان شایسته و لایق امت اسلامی که در علوم و فنون مختلف دارای تحصیلات عالی بودند، به‌منظور دستیابی به رفاه و آسایش مادی، آزادی‌های موهوم، فرصت‌های شغلی، و یا کسب تخصص در علومی که امروزه در کشورهای اسلامی فراهم نیست، خواستار اخذ تابعیت و اقامت دایمی در کشورهای غیر اسلامی شدند؛ در حالی که آنان در حقیقت زیربنای محکم و سرمایهٔ انسانی رشد و پیشرفت کشورهای اسلامی، به‌ویژه سرزمین عزیز ما افغانستان به‌شمار می‌رفتند. شیوع این پدیدهٔ نگران کننده در روزگار اخیر، توجه بسیاری از دانشمندان را به خود معطوف داشته و آنان را بر آن داشته است تا حکم شریعت اسلامی را در این خصوص روشن سازند. ازاین‌رو، این‌جانب نیز به همکاری اساتید همکار، بر آن شدم تا به توفیق ایزد منّان، این موضوع را به‌گونهٔ همه‌جانبه از منظر فقه اسلامی و قانون ملی وبین المللی مورد بررسی قرار دهم. برای این مقالهٔ علمی، عنوانی با نام «دریافت تابعیت کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقه اسلامی و قانون ملی و بین المللی» انتخاب نمایم. این مقاله با روش کتابخانه ای بصورت توصیفی تحلیلی- استقرائی به بررسی موقف شریعت اسلامی و قوانین ملی و بین المللی در خصوص کسب تابعیت کشورهای غیر اسلامی و دیدگاه فقهای اسلام را در این موضوع به بررسی گرفته است. نتایج بحث نشان می‌دهد که موقف شریعت اسلامی دربارهٔ دریافت تابعیت و اقامت دایمی در کشورهای غیر اسلامی، وابسته به شرایط و حالات است. بر اساس نظر راجح، اگر این اقامت سبب افتادن فرد و خانواده‌اش در فتنه شده و مانع اقامهٔ شعایر دینی گردد، اقامت ، ولو موقت در دارالکفر حرام است. اگر هدف صرفاً دستیابی به رفاه و لذت زندگی باشد، این اقامت مکروه تحریمی شمرده می‌شود؛ زیرا خطر ذوب شدن در جامعهٔ غربی وجود دارد. اما در مواردی چون تحصیل علوم ضروری، درمان بیماری‌های مزمن یا فرار از ظلم و تهدید، این اقامت می‌تواند واجب یا سنت باشد. در شرایط عادی نیز، حکم آن میان اباحت، کراهت یا جواز متغیر است. از منظر حقوق بین‌الملل نیز هر فرد حق دارد در برابر تعقیب، شکنجه و آزار، در هر کشوری صرف نظر از دین آن ، پناه و اقامت برگزیند.
مهاجرت علمای حدیث وفقه ازین سرزمین (هرات،بلخ، بست وبغلان)
بحث مهاجرت علمای ولایات هرات ،بلخ، بست وبغلان یک بحث علمی وتحقیقی وکتابخانه ای بوده که محتوای آن، با مراجعه به کتابهای مربوط، تدوین ونگارش یافته است، این بحث از آنجایی که مرتیط به یک قسمت مهم تاریخ کشورمان که عبارت: ازهجرت علمای برخی از ولایات کشوراست، اهمیت بسزایی دارد. درین بحث نخست ولایات چهارگانه مذکور، مختصر به معرفی گرفته شده، سپس ازهجرت محدثین، وفقهای آن، ذکربعمل آمده، ودرهرولایت، تعدادی ازمحدثین، وفقهای آن ولایت به گونه نمونه معرفی، وازمناطق که به آنها سفر، وهجرت کرده اند نامبرده شده است،اسباب وعوامل هجرت علماء، هم به صورت تفصیلی مورد بحث قرار گرفته است، درپایان، از نتائج وپیآمدهای این هجرتها، نتائج سلبی وایجابی به صورت جداگانه بحث شده؛ ومقاله با خاتمه ای که درآن ازیافته های تحقیق، ذکر بعمل آمده؛ اختتام یافته است.
بررسی عوامل مهاجرت ها درکشورهای روبه انکشاف
هدف این تحقیق بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت کشورهای در حال توسعه به کشورهای توسعه یافته است. برای این منظور، در چارچوب نظریه جاذبه- دافعه مهاجرت و با استفاده از الگوی داده های تابلویی، تأثیر عوامل مختلف بر مهاجرت از این دو گروه کشورها بررسی می شود. نتایج نشان می-دهد که فاصله میان کشور مبدأ و کشور مقصد، برای هر دو گروه از کشورها منفی و معنی دار است؛ لذا با افزایش مسافت میان کشورهای مبدأ با کشور مقصد مهاجرت به این کشور کاهش می یابد. میزان عرضه نیروی کار در کشور مبدأ، برای کشورهای در حال توسعه معنی دار و مثبت است؛ اما برای کشورهای توسعه-یافته معنی دار نیست. متغیر شکاف تکنولوژی برای کشورهای توسعه یافته، منفی و معنی دار و برای کشورهای در حال توسعه، مثبت و معنی دار است. در هر دو گروه از کشورها، افزایش نرخ سرمایه گذاری در کشور مبدأ مهاجرت را کاهش می دهد؛ اما کشورهای در حال توسعه حساسیت بیشتری نسبت به این متغیر دارند. متغیرهای تفاوت سرانه تولید ناخالص داخلی، نرخ زاد و ولد، شاخص سرمایه انسانی، مهاجرت دو سال گذشته، نفوس و سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشور مبدأ برای هر دو گروه از کشورها مثبت و معنی-دار هستند. همچنین، متغیرهای نفوس و سرمایه گذاری مستقیم خارجی تأثیر اندکی در شکل گیری جریان مهاجرت دارند.
بررسی سلامت روانی مهاجران بعد از عودت؛ مطالعه موردی: ولایت جوزجان
هدف: از این تحقیق بررسی سلامت روانی مهاجران بازگشت­کننده، از خارج کشور است. روش تحقیق: جامعه آماری تحقیق حاضر را بازگشته­گان از خارج کشور، که در سال ۱۴۰۳ه ش به ولایت جوزجان بازگشته­اند، تشکیل می­دهد. در کل، ۳۰۰ نفر به­طور نمونه با استفاده از روش تصادفی قابل دسترس انتخاب و پرسشنامه متمرکز بر سلامت روانی، توزیع و بعد از تکمیل، جمع آوی گردیده است. با بکار­گیری روش توصیفی و علی- مقایسوی با برنامه spss26 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج: نشان داد که سلامت روانی عودت کنندگان در مجموع، از حد مطلوب پایین می باشد. درین میان، سلامت مردان نسبت به زنان عودت کننده، در سطح پایین تر بوده است. همچنان سلامت روانی در طبقات سنی تفاوت معناداری داشت. نتیجه­ گیری: در نتیجه سختی­های عالم مهاجرت بعد از عودت نیز محسوس بوده و سازگاری دوباره با کشور مبدأ، تا مدتی، دشواری های خود را خواهد داشت.
ارتباط عوامل اقتصادی مؤثر بر مهاجرت افغان‌ها: تحلیل بحران‌های اقتصادی و فرصت‌های شغلی
این مقاله به بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر مهاجرت افغان‌ها پرداخته و نقش بحران‌های اقتصادی و فرصت‌های شغلی در تشدید یا کاهش روند مهاجرت را تحلیل می‌کند. از منظر نظریه‌های مهاجرت و اقتصاد سیاسی، این تحقیق رابطه بین نوسانات اقتصادی، بحران‌های مالی و بازار کار با تصمیم افراد برای ترک کشور را بررسی می‌کند. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل کیفی و کمی، شامل مرور ادبیات، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با کارشناسان و تحلیل آماری داده‌های ثانویه از گزارش‌های بین‌المللی و داخلی، به کار گرفته شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بحران‌های اقتصادی مانند تورم، کاهش ارزش پول و بیکاری بالا، به همراه کمبود فرصت‌های شغلی، از عوامل کلیدی در افزایش مهاجرت افغان‌ها محسوب می‌شوند. با توجه به یافته‌های ارائه‌شده، به نظر می‌رسد که بحران‌های اقتصادی و کمبود فرصت‌های شغلی از اصلی‌ترین عواملی هستند که انگیزه مهاجرت افغان‌ها را افزایش می‌دهند. سیاست‌گذاران و نهادهای ذی‌ربط باید با اتخاذ راهکارهایی همچون ایجاد زیرساخت‌های اقتصادی مناسب، بهبود نظام آموزشی، به رفع این چالش‌ها پرداخته و در نتیجه موجبات تثبیت جامعه و کاهش نرخ مهاجرت را فراهم کنند. تحقیق حاضر می‌تواند زمینه‌ای برای مطالعات عمیق‌تر و تدوین سیاست‌های مؤثرتر در زمینه مهاجرت و توسعه اقتصادی فراهم آورد. مقاله در پایان با ارائه پیشنهادهایی برای سیاست‌گذاران و نهادهای ذی‌ربط جهت کاهش اثرات منفی عوامل اقتصادی بر مهاجرت، به نتیجه‌گیری می‌پردازد.
بررسی نقش سازمان های بین المللی در حمایت از مهاجرین افغان
مهاجرت ملیون­ها نفر از اتباع کشور به ویژه پس از تحولات سیاسی و امنیتی در سال­های اخیر، یکی از چالش‌های پیچیده و چند بعدی در سطح بین­المللی به دلیل بحران های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است که مدیریت آن مستلزم همکاری­های بین­المللی است. در این میان، سازمان‌های بین‌المللی نظیر سازمان ملل متحد، سازمان بین­المللی مهاجرت و سایر نهادهای بشردوستانه نقش مهمی در حمایت از مهاجران افغان ایفا کرده‌اند. این نهاد‌ها علاوه بر ارائه کمک‌های بشردوستانه، در برنامه‌ریزی برای پناهندگی، انتقال مهاجران به کشورهای دیگر، و حمایت­های قانونی نیز مشارکت داشته و نقش فعال ایفا کرده اند. این پژوهش، به بررسی حمایت سازمان­های بین­المللی از مهاجران، عوامل مؤثر بر مهاجرت افغان­ها، پیامدهای آن بر فرد و جامعه، و راهکارهای پیشنهادی برای کاهش این روند می­پردازد. با این حال یافته های این پژوهش نشان می‌دهد که سازمان­های بین­المللی و نهادهای بشردوستانه و مؤسسات، نقش فعالی بر حمایت از مهاجران افغان داشته اند. مهاجرت پیامدهای منفی متعددی به همراه داشته که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به فرار مغزها، کاهش نیروی کار ماهر و بحران‌های فرهنگی و اجتماعی در کشور اشاره کرد. سیاست‌های اخراج مهاجران نیز فشار مضاعفی بر دولت افغانستان، مهاجران و سازمان‌های بین‌المللی وارد کرده است. این مقاله با رویکرد توصیفی، و با بهره‌گیری از نظریات اندیشمندان و نویسندگان و مطالعات موردی به تحلیل عمیق این پدیده پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که برای مدیریت این چالش، اجرای سیاست‌هایی مانند ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، توسعه خدمات آموزشی و بهداشتی و اجرای برنامه‌های حمایتی جهت بازگشت مهاجران به کشور ضروری است. امیدواریم که یافته‌های این پژوهش بتواند به سیاست‌گذاران در تدوین برنامه‌های مؤثر برای کنترل و مدیریت مهاجرت کمک کند.
تأثیر مهاجرت متخصصان و تحصیل‌کردگان بر توسعه افغانستان
مهاجرت متخصصان یا فرار تحصیل‌کردگان، یکی از چالش‌های اساسی توسعه انسانی در کشورهای بحران‌زده مانند افغانستان محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مهاجرت نخبگان افغان، بررسی پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و آموزشی آن، و ارائه راهکارهای علمی و عملی برای مهار این پدیده انجام شده است. روش تحقیق به‌صورت توصیفی-تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از تحلیل اسنادی و محتوای گزارش‌های بین‌المللی صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مشکلات سیاسی، نبود فرصت‌های شغلی مناسب و فقدان حمایت ساختاری از نخبگان، از جمله مهم‌ترین عوامل مهاجرت به‌شمار می‌روند. این روند تأثیرات منفی قابل توجهی بر نظام آموزشی، فرآیند توسعه اقتصادی و سرمایه اجتماعی کشور داشته است. با این حال، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در صورت تدوین سیاست‌های هدفمند و ایجاد سازوکارهای حمایتی، می‌توان مهاجرت نخبگان را به فرصتی برای توسعه تبدیل کرد؛ به‌ویژه از طریق تسهیل بازگشت آنان، مشارکت از راه دور، انتقال دانش و مهارت، ایجاد شبکه‌های بین‌المللی و تقویت نوآوری و کارآفرینی. این تحقیق می‌تواند در تدوین سیاست‌های ملی مهاجرت نخبگان و برنامه‌ریزی آموزشی مورد استفاده نهادهای امارت اسلامی، پوهنتون­ها و سازمان‌های بین‌المللی قرار گیرد.
مهاجرت علما و دانشمندان و اثرات منفی و مثبت آن بر افغانستان
مهاجرت علما و دانشمندان افغانستان پدیده‌ای است که در پی جنگ­های تحمیلی، بی‌ثباتی سیاسی، ناامنی و محدودیت‌های دینی واجتماعی، طی نیم قرن اخیر، همواره وجود داشته است. این مهاجرت ها، که اغلب به صورت اجباری و در پی تهدیدات جانی یا محدودیت‌های شغلی صورت گرفته است، طی ده ها سال، منجر به خروج سرمایه ارزشمند انسانی از کشور شده است. درین مدت، علمای دین، استادان پوهنتون، محققان و متخصصان افغان برای ادامه زندگی و حفظ امنیت شخصی، به کشورهای دور و نزدیک مهاجرت کرده‌اند. این روند، ضمن اینکه فرصت‌هایی را برای تعاملات علمی و تجارب بشری فراهم کرده، آسیب‌های جدی به نظام علمی، آموزشی و تحقیقی افغانستان وارد نموده است. پیامدهای این نوع مهاجرت، نیازمند اهتمام جدی مسئولین امارت اسلامی است، تا از تبعات منفی این پدیده جلوگیری نموده، دانشمندان مهاجر را مورد تفقد خویش قرار دهند و از علم و تجارب آنها در بازسازی تعلیمی و فرهنگی کشور، استفادۀ شایانی بنمایند. روش و هدف نحقیق این مقاله به روش تحلیلی و استقرائی به گونه­ی کتابخانه­ای نگارش یافته است. مقصد از این پژوهش متبلور ساختن پیامدهای مثبت و منفی مهاجرت علما و دانشمندان به خارج از کشور است که برای خود آنها و هموطنان چه تبعاتی را به دنبال دارد و ضمناً راهکارهای جلوگیری از آن را نیز بیان می­دارد.