درامدی بر مفهوم شناسی دیپلماسی و روابط دیپلماتیک در اسلام

چکیده

مقاله حاضر به توضیح و تبیین جایگاه دیپلماسی و روابط دیپلماتیک از منظر اسلام پرداخته است. مسأله پژوهش این است که بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران، به ویژه در افغانستان با چشم‌اندازها و انگیزه‌های معرفت‌شناختی غیر تخصصی چنین می پندارند که واژه‌های دیپلماسی و روابط دیپلماتیک، فراوردهای غربی است و اسلام  با چنین مفاهیم و پدیده‌های جدید سر وکاری ندارد. پرسش محوری مقاله این است که دیدگاه فکری و رویکرد عملی اسلام پیرامون پدیده دیپلماسی و روابط دیپلماتیک چگونه پی‌ریزی گردیده است؟ فرضیه پژوهش براین است که اسلام به حیث خاتم ادیان الهی؛ در همه عرصه‌های حیات فردی و جمعی انسان‌ها، به ویژه تنظیم روابط جامعه اسلامی در سطح داخلی و خارجی؛ از جمله روابط دیپلماتیک مبادی و رهنمود‌های نظری وعملی ارایه نموده است که در این مقاله به آن پرداخته می شود. یافته های مقاله نشان می دهد که دولت اسلامی همزمان با شکل‌گیری و تأسیس آن توسط پیامبر اسلام، در مناسبات خود با نیروهای داخل و خارج، انواع تعاملات دیپلماتیک؛ اعم از گفتگوهای فکری مسالمت‌آمیز، عقد معاهدات همزیستی، عهد نامه‌های صلح وعدم تجاوز، ارسال نامه‌ها و فرستادگان، شیوه‌های جنگی و ابزارهای گوناگونی را  تجربه کرده است که امروزه به نام دیپلماسی و روابط بین الملل شناخته می‌شود. این مقاله با روش تحلیلی توصیفی و با مطالعات کتابخانه ای به توضیح و تبیین مفاهیم، مبادی و قواعد نظام دیپلماسی اسلامی،  با استناد به نصوص شرعی، فقه سیاسی و تجارب عملی دولت اسلامی پرداخته است.