تحلیل تطبیقی و انتقادی شخصیت الکترونیکی هوش مصنوعی و تأثیر آن بر مسئولیت انسانی
DOI:
https://doi.org/10.64104/V11.Issue20.No2.Fall.2026الكلمات المفتاحية:
شخصیت الکترونیکی، شخصیت حقوقی، مسئولیت مدنی، مسئولیت انسانی، شکاف مسئولیتیالملخص
با گسترش خودمختاری هوش مصنوعی، تعیین مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد آن را با چالش جدی مواجه ساخته است. خلأ اصلی پژوهش، نبود چارچوب تحلیلی منسجم برای ارزیابی کفایت شخصیت الکترونیکی در حل مسئله مسئولیت و سنجش پیامدهای آن برای پاسخ‌گویی انسانی است. این پژوهش با روش حقوقی دکترینال و رویکرد تطبیقی، نظام‌های حقوقی اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا، انگلستان، چین و ایران را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اعطای شخصیت الکترونیکی، بدون استقلال مالی واقعی و سازوکار مؤثر جبران خسارت، لزوماً حمایت از زیان‌دیدگان را تضمین نمی‌کند و ممکن است با انتقال ظاهری مسئولیت به هوش مصنوعی، پاسخ‌گویی اشخاص انسانی را تضعیف و خلأ مسئولیت را تشدید کند. بررسی تطبیقی همچنین نشان می‌دهد که قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا مصوب ۲۰۲۴، شخصیت الکترونیکی را به‌عنوان جایگاه حقوقی مستقل به رسمیت نشناخته و بر نظارت انسانی تأکید دارد. بر پایه تحلیل حقوقی، پژوهش نتیجه می‌گیرد که در شرایط کنونی، حفظ مسئولیت انسانی و تعیین آن بر اساس نقش، میزان کنترل، قابلیت پیش‌بینی خطر و توانایی پیشگیری از خسارت، در مقایسه با اعطای شخصیت الکترونیکی، چارچوب مناسب‌تری برای حمایت از زیان‌دیدگان فراهم می‌کند.
