عمران و آبادی زمين در روشنی قرآن کريم: تأصيل نظريه جامع عمران قرآنی و کاربست‌های تمدنی آن

چکیده

عمران و آبادانی زمین از مفاهیم بنیادین قرآن کریم به شمار می‌رود که با رسالت انسان در مقام خلیفه الهی پیوندی عمیق دارد. با وجود اهمیت این مفهوم، بخش قابل توجهی از تحقیقات  معاصر آن را در قالب موضوعات پراکنده‌ای چون توسعه اقتصادی، احیای اراضی، حفاظت از محیط زیست یا تمدن‌سازی مورد بررسی قرار داده‌اند و کمتر به تبیین یک چارچوب نظری جامع برای آن پرداخته‌اند. این تحقیق  با هدف تبیین مفهوم آبادی زمین در پرتو آموزه‌های قرآن کریم و استخراج مؤلفه‌های نظریه عمران قرآنی انجام شده است. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم، احادیث نبوی و دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی به بررسی مبانی، اصول، ابعاد و کاربست‌های عمران پرداخته است. نتایج تحقیق  نشان می‌دهد که عمران در قرآن کریم مفهومی چندبعدی و تمدنی است که بر مبانی توحید، خلافت، امانت و تسخیر استوار بوده و از طریق اصولی همچون عدالت، اصلاح، علم، کار، اعتدال و مسئولیت‌پذیری تحقق می‌یابد. همچنین یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که عمران قرآنی تنها به توسعه مادی محدود نمی‌شود، بلکه رشد معنوی، عدالت اجتماعی، حفاظت از محیط زیست و پیشرفت تمدنی را نیز در بر می‌گیرد. تحقیق  حاضر در نهایت با ارائه «نظریه جامع عمران قرآنی» و معرفی «الگوی توازن عمران قرآنی» نشان می‌دهد که آموزه‌های قرآن کریم ظرفیت ارائه الگویی متوازن برای توسعه پایدار و تمدن‌سازی معاصر را دارا هستند.